Zondag 21/9
Een snelle douche en daarna weg voor nieuwe ontdekkingen.
De Salento, aan de zuidpunt van de hak, is een schiereiland omringd door twee zeeën, de Adriatische en de Ionische Zee.
We zijn onder de indruk van de hoeveelheid verdroogde olijfbomen. Grijze stammen, zwarte stammen, zover het oog reikt. Hier en daar stapels takken en stronken, klaar om vernietigd te worden.
In Italië, en met name in het zuiden, zijn olijfbomen besmet met een bacterie. Een ziekte vergelijkbaar met de menselijke pest: Xylella fastidiosa. Deze heeft al enorme schade aangericht sinds zijn verschijning in 2013 in de Salento. Al meer dan tien jaar vreet de bacterie de ene na de andere olijfboom aan en droogt het sap in de stam uit. Eenmaal besmet, stoppen de bomen met het produceren van de vruchten die olijfolieproducenten in leven houden. Duizenden hectares plantages, miljoenen bomen zijn verbrand of ontworteld in een poging de ziekte te stoppen. Niets helpt. De bacterie blijft zich noordwaarts verspreiden. Het resultaat van eeuwenlange monocultuur in de regio. Lange tijd werd hier olie geproduceerd om Europese steden van stroom te voorzien. Een markt die zo floreerde dat hele bossen werden gekapt om steeds meer olijfbomen te planten. Toen kwam elektriciteit op de markt. De regio belandde in een crisis. Men dacht dat het zou herstellen met de komst van kunstmest en pesticiden, machines en waterpompen. De industriële landbouw begon op te komen en naast de olijfboomgaarden werd ook tabak verbouwd. Toen deze productie op zijn beurt opdroogde door de concurrentie van Amerikaanse sigaretten, werden er nog meer olijfbomen aangeplant. En toen, pats, zo'n tien jaar geleden, Xylella.
We komen aan in Otranto.
De vloer van de kathedraal van Otranto is bedekt met een prachtig, goed bewaard gebleven mozaïek van duizend jaar oud. De kathedraal bevat een indrukwekkend ossuarium, dat van de Martelaren van Otranto. 813 inwoners van Otranto, de Salento en de Puglia werden op 14 augustus 1480 gedood nadat de stad in handen viel van een Ottomaanse strijdmacht. Volgens een traditioneel verhaal werden deze christenen, die onthoofd werden omdat ze weigerden zich tot de islam te bekeren, beschouwd als burgerlijke helden die de kracht van het Italiaanse volk vertegenwoordigden.
Vandaag is de Freedom Flotilla in Otranto en vertrekt op 24 september naar Gaza.
Iedereen die dat wil, kan een donatie doen om morele, politieke en economische steun te verlenen aan deze internationale humanitaire inspanning die gericht is op het doorbreken van de blokkade van Gaza.
Symbolisch: de haven van Otranto, een voormalig kruispunt van de Middellandse Zee, is opnieuw een voorpost van burgerverzet geworden.
's Avonds zijn we Otranto voorbij, op een grote parkeerplaats aan de voet van een Venetiaanse toren, samen met andere wandelaars, zwemmers en kampeerders, met een adembenemend uitzicht op zee.
Porto Badisco
N40°5'27" E18°29'32"
Maandag 22/9
Vanaf Otranto moeten we nog enkele tientallen kilometers langs de Adriatische kust afleggen voordat we het einde van de wereld bereiken, maar daarvoor stoppen we even om onze TooGoodToGo-bestelling op te halen.
Kaap Santa Maria di Leuca, het einde van de wereld, Finibus Terrae zoals de Romeinen het noemden. Een symbolische plek waar, wat had u gedacht, een basiliek staat. Het uitzicht is adembenemend.
We blijven de kust volgen naar Galipoli, in het Grieks de "mooie stad". De stad is verdeeld in twee delen: de historische "oude stad" op een eiland, verbonden met de moderne stad door een brug. De oude versterkte muren maken deel uit van de panoramische route. Binnen deze wallen liggen pittoreske steegjes, huizen met loggia's, balkons vol bloemen en wasgoed dat aan de ramen hangt. Gallipoli draagt de sporen van zijn turbulente verleden: als belangrijke stad van Magna Graecia werd het meerdere malen geplunderd, herbouwd door de Byzantijnen, veroverd door de Noormannen, heroverd en verwoest door Karel I van Anjou, enzovoort.
Onze plek voor vanavond, in Conchiglie-Alto Lido, biedt een prachtig nachtelijk uitzicht op Gallipoli.
N40°6'35" E18°0'35"
Dinsdag 23/9
De kust tussen Gallipoli en Tarente is een aaneenschakeling van zandstranden, afgewisseld met kleine haventjes, met hier en daar een uitkijktoren. Bij Porto Cesareo vormen een reeks eilandjes voor de kust een soort lagune met turquoise water.
We besluiten Tarente te passeren, dat ons niet erg aantrekkelijk lijkt met zijn industrieën, staalfabrieken en raffinaderijen. De Arcelor Mittal-installaties zijn enkele kilometers lang.
Nog iets over Tarente: de stad zou haar naam hebben gegeven aan de tarantisme, dat destijds in Zuid-Italië, met name in de buurt van Tarente, als een ware ziekte werd beschouwd. Deze ziekte werd veroorzaakt door de beet van een mythische spin, de tarantula, die de betrokkene in een staat van diepe lethargie of bezetenheid stortte die rechtstreeks tot de dood leidde. In de middeleeuwen werd gezegd dat de slachtoffer alleen door middel van speciale muziek en door haar eigen dans kon bevrijd worden (vrouwen waren uiteraard vaker het slachtoffer van tarantisme). Een therapeutische, heel snelle dans, die dagen kon duren.
Richting Matera, in de regio Basilicata.
We komen aan in Matera.
Na Aleppo en Jericho is Matera een van de oudste steden ter wereld. De stad is al twee millennia onafgebroken bewoond.
De "sassi" zijn wijken met troglodietenwoningen die in de klif zijn uitgehouwen en waarvan de oorsprong teruggaat tot het paleolithicum. In de 9e eeuw vond een deel van de bevolking, verdreven van de kust tijdens de invasie van de Saracenen, een toevluchtsoord in de talrijke grotten. Door de eeuwen heen heeft Matera veel mensen zien passeren: de Lucaniërs, de eerste bewoners, Griekse kolonisten, de Romeinen met de handelsroutes van de Via Appia, Byzantijnse monniken die prachtige fresco's in de grotten schilderden, vijandige moslims, Noormannen, Angevijnen die het ruwe noorden ontvluchtten...
De stad is een ware historische en architectonische schat, een complex systeem met trappen en smalle steegjes, waar gebouwen boven holtes, boven elkaar gebouwd werden, waar tijdperken elkaar overlappen. In zijn boek "Christo si è fermata a Eboli" (Christus kwam niet verder dan Eboli, 1945) onthulde de schrijver Carlo Levi aan de wereld de bittere armoede van deze troglodieten in deze verarmde streek, verwaarloosd door de Italiaanse overheid. De stad Matera, met haar 15.000 inwoners van de Sassi, die in grotten zonder stromend water of elektriciteit leefden, zij aan zij met hun dieren, werd een symbool van de onderontwikkeling van het landelijke Italië. Het godvergeten land waar zelfs Christus niet kwam. Tegenwoordig is Matera de belangrijkste toeristische trekpleister in de regio Basilicata. Een hele sassi wordt momenteel gerenoveerd; heel waarschijnlijk zal deze wijk binnenkort voor toeristische doeleinden worden geëxploiteerd.
We overnachten op een paar kilometer van Matera, een vrij afgelegen plek met een prachtig uitzicht op het omliggende landschap en Matera in de verte. 's Avonds worden we opgeschrikt door een "onbekend" gegrom...
's Morgens worden wij wakker in de dichte mist.
N40°41'33" E16°28'32"
Woensdag 24/9
Terug naar Matera, meer specifiek naar het Belvedere di Murgia Timone aan de overkant van de Gravina-kloof, met een panoramisch uitzicht over de sassi van Matera. Een brug verbindt de twee kanten van de kloof. Vanaf hier ontvouwt zich het hoge kalksteenplateau van Murgia met zijn diepe kloven, ravijnen, rotsen en grotten. Rotskerken werden uitgegraven door de kloostergemeenschappen die elkaar opvolgden, voornamelijk tussen de 8e en 14e eeuw. Sommige zijn versierd met fresco's. Er zijn ook talrijke archeologische overblijfselen uit het paleolithicum en neolithicum.
Een spookdorp
Craco ligt in een woestijnachtig en droog landschap, te midden van fragiele heuvels, spectaculaire ravijnen, diepe geulen die door regenwater in de kleigrond zijn gesleten.
Als je het dorp nadert, ontdek je een spookachtig tafereel. Het dorp is volledig geëvacueerd.
Craco telde in 1963 nog 2000 inwoners, toen stortregens een instorting veroorzaakten. Het lager gelegen deel van het dorp begon toen onherroepelijk te verschuiven.
Dertig jaar lang volgden aardverschuivingen elkaar op en stortten gebouwen één voor één in. De genadeslag was de aardbeving van 1980. De bewoners werden toen gedwongen te vertrekken.
's Avonds komen we aan in Morano Calabro, een klein bergstadje met huizen die tegen de heuvel aanliggen, aan elkaar vastgeklampt. De oude stad is een doolhof van steegjes en trappen, met ouderwetse winkeltjes waar de tijd heeft stilgestaan. We klimmen helemaal naar boven, naar het kasteel.
Op het plein aan de voet van het dorp is er een mooie camperplaats. 's Avonds komen daar jonge gasten samen om te kletsen.
Morano Calabro
N39°50'27" E16°8'15"
Donderdag 25/9
Richting Civita, de Raganello-kloof en de Ponte del Diavolo, boven de Raganello rivier.
We bereiken de Ponte del Diavolo via een verhard pad. De toegang is prachtig, maar de afdaling is steil, heel steil. Het uitzicht vanaf de brug is indrukwekkend. De klim terug naar boven belooft zwaar te worden, maar net als we weer naar boven willen, stopt de pendel-jeep voor twee andere toeristen en brengt ons terug naar het dorp. Oef!
Civita, een mooi bergdorp, is al sinds de 15e eeuw de thuisbasis van een Albanese gemeenschap, die op de vlucht was voor de Turken. De inwoners hebben gedeeltelijk hun tradities en taal bewaard.
's Avonds zijn we op het strand van Badolato, een mooie locatie onder de eucalyptusbomen.
N38°34'14" E16°34'15"
Vrijdag 26/9
Vanaf de kust besluiten we een omweg te maken naar het bergmassief Aspromonte, dat bekendstaat als schuilplaats voor de Calabrische maffia, de 'Ndranghetta. Het is de grootste criminele organisatie van Italië, na de Siciliaanse Cosa Nostra. Met "franchises" over de hele wereld is het uitgegroeid tot een ware multinational met talloze vertakkingen en activiteiten. De bazen zijn meesters in de kunst van het ontsnappen en verstoppen zich in herdershutten.
Maar dat maakt niet uit!
Onze eerste stop is Gerace, een middeleeuws stadje waar we genieten van een heerlijke granita met bergamot, een citrusvrucht die bijna uitsluitend in de provincie Reggio di Calabria wordt verbouwd.
Vervolgens bezoeken we een klein café in Bova, een ander dorpje gelegen tussen de zee en de bergen, in deze regio waar nog steeds Griko wordt gesproken, een dialect dat eeuwen geleden is geërfd van opeenvolgende Griekse bezettingen.
Maar waarom staat er een locomotief van zestig ton in dit klein dorpje zonder treinstation? En hoe is die daar terechtgekomen?
Het symboliseert de emigratie die in de jaren 60-70 plaatsvond, via de treinen die vanuit Zuid-Italië naar Turijn, Milaan, maar ook naar Zwitserland, Duitsland, Frankrijk, België... vertrokken.
In 1987 besloot de burgemeester deze locomotief hier te plaatsen. Het moeilijkste was het vervoer naar het plein, aangezien Bova een dorp op een heuveltop is en de weg veel haarspeldbochten telt. Deze moest op verschillende plaatsen worden verbreed om de trein te laten passeren.
Vanuit Bova is de 19 km lange weg naar het spookstadje Roghudi Vecchio een van de mooiste van deze tocht door de bergen, door de bossen en met een paar "lokale" ontmoetingen met geiten en koeien. Maar het is ook een van de moeilijkste: een kronkelige, smalle weg, zeer steile haarspeldbochten, geen verkeer, kuilen, stukken asfalt die volledig zijn weggeveegd, ingestort door aardverschuivingen, vallende rotsen. Van het dorp, gebouwd op een rotspunt, resten alleen nog maar verlaten huizen na een catastrofale rivieroverstroming in de jaren 70. Een rivier met een witte kalksteenbedding, die bijna altijd droog staat.
We hebben geen andere keuze dan hobbelig verder te rijden richting Roccaforte del Greco. De weg is hetzelfde, misschien zelfs nog slechter. Maar het uitzicht op het spookstadje is indrukwekkend.
Uiteindelijk bereiken we de Ionische kust, zo'n twintig kilometer van Reggio, vanwaar we uitzicht hebben op de Siciliaanse kust en een stormachtige lucht boven de zee.
Melito di Porto Salvo
N37°55'15" E15°45'17"
Zaterdag 27/9
Om 5 uur arriveren de auto's, de vissers laden hun spullen uit en zetten hun spullen op het strand. Tientallen. Bij zonsopgang zien we ze in een rij langs het water staan. Om 8 uur vertrekt iedereen met lege handen.
Het begint te regenen. Er is bliksemt boven zee.
Vandaag vertrekken we naar Sicilië.
